Çanakkale Deniz Muharebeleri, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile İngiliz-Fransız donanması arasında gerçekleşti.
Amaç, Çanakkale Boğazı’nı geçip İstanbul’a ulaşmak ve Osmanlı’yı savaş dışı bırakmaktı.
19 Şubat 1915’te başlayan bombardımanlar, 18 Mart’ta büyük bir donanma saldırısına dönüştü.
Ancak Osmanlı topçusu ve mayın hatları sayesinde İtilaf donanması ağır kayıplar verdi.
Fransız zırhlısı Bouvet ile İngiliz zırhlıları Irresistible ve Ocean batırıldı. Bu yenilgiden sonra donanma boğazı denizden geçemeyeceğini anladı.
Ama bu savaşın asıl ilginç tarafı kitaplarda pek anlatılmayan ayrıntılardır.
1. Savaşı tepeye çıkıp seyreden Çanakkaleliler
18 Mart sabahı top sesleri duyulunca Çanakkale halkı şehri terk etmedi.
Tam tersine birçok kişi Hastanebayırı’na çıkıp savaşı izledi. Adeta bir tiyatro sahnesi gibi… Topların gemilere isabetini, denize düşen mermileri oradan seyrettiler.
Bugünün diliyle söylersek: “Çanakkale halkı o gün savaşı tribünden izledi.”
2. Bir top mermisi fırına düştü
18 Mart günü şehirde ilginç bir olay yaşandı. Bir İngiliz top mermisi Çanakkale’de bir fırına düştü. Patlama öyle güçlüydü ki fırın önce havaya kalkar gibi oldu, sonra çöktü. O sırada yakınındaki birlikten askerler de yaralandı.
3. En büyük gemi yanlış yere bakıyordu
İngiliz donanmasının en güçlü gemisi
HMS Queen Elizabeth Dünyanın en büyük zırhlılarından biriydi. Ama Çanakkale’de bir sorun vardı. Boğazın kıvrımları yüzünden gemi bazı Osmanlı tabyalarını hiç göremiyordu. Yani dünyanın en güçlü gemisi vardı ama karşısındaki topu göremiyordu.
4. Zaferin kaderini değiştiren 26 mayın
Çanakkale’deki en dramatik olaylardan biri: 8 Mart 1915 gecesi Nusret Mayın Gemisi Boğaza gizlice 26 mayın döktü.
Ama ilginç olan şu: Bu mayınlar düşmanın beklediği hatlara değil, gemilerin manevra yaptığı dönüş hattına bırakıldı. Ve 18 Mart günü batan gemilerin çoğu işte bu mayınlara çarptı. Tarihin en kritik 26 mayını…
5. Bir gemi sadece 2 dakikada battı
Fransız zırhlısı Bouvet bir mayına çarptı.
Gemi yaklaşık iki dakika içinde battı. 600’den fazla denizci denize gömüldü. O kadar hızlı battı ki diğer gemiler önce ne olduğunu bile anlayamadı.
6. Osmanlı topları daha kısa menzilli idi
Osmanlı sahil toplarının menzili İngiliz zırhlılarının toplarından yaklaşık 2 km daha kısaydı. Yani İngiliz gemileri önce Osmanlı tabyalarını vurabiliyordu. Türk topçusu ise gemiler yaklaşana kadar beklemek zorundaydı. Bu dezavantaja rağmen savaş kazanıldı.
7. Savaş sırasında çiftçilik devam ediyordu
Boğazın hemen arkasındaki köylerde insanlar hayvanlarını otlatıyor tarlada çalışıyor gündelik hayatlarını sürdürüyordu. Yani dünyanın en büyük deniz savaşlarından biri olurken birkaç kilometre ötede insanlar tarlada saban sürüyordu.
8. Alman askerleri de öldü
Çanakkale’de sadece Osmanlı askerleri yoktu. Osmanlı ordusuna destek veren Alman topçular da vardı. 18 Mart bombardımanında 3 Alman askeri de hayatını kaybetti.
9. İngiliz amiraller şok oldu
18 Mart akşamı İngiliz ve Fransız komutanları Mondros Limanı’nda toplandı.
Ve şu kararı verdiler:
“Boğaz denizden geçilemez.”
Yani savaşın kaderi o gün değişti.
İNGİLİZ İTİRAFLARI
Gallipoli Campaign yani Çanakkale Savaşı bittikten sonra İngiliz subayları ve tarihçileri uzun raporlar yazdı.
Bu raporların bazıları oldukça çarpıcı itiraflar içerir.
1. “Türkler beklediğimizden çok daha iyi savaştı”
İngiliz savaş raporlarında sıkça geçen bir cümle vardır:
“Türk askerinin direnci ve topçusunun isabeti tahminlerimizin çok üzerindeydi.”
İngiliz planı aslında oldukça basitti:
Boğazdaki tabyalar kısa sürede susturulacak ve donanma İstanbul’a ulaşacaktı.
Ama savaş raporlarında şu cümle yazıldı:
“Türk topçusu gemilerimizi beklenmedik bir ustalıkla vurdu.”
2. “Mayınları hiç düşünmemiştik”
İngiliz Amiralliği savaş sonrası yaptığı değerlendirmede çok açık bir hata kabul etti. Boğazdaki mayınların temizlendiğini sanıyorlardı. Ama 18 Mart günü batırılan gemilerin çoğu, Nusret gemisinin bıraktığı mayınlara çarpmıştı.
İngiliz raporlarında şu ifade geçer:
“Boğazın temiz olduğunu düşünüyorduk.”
Bu cümle, aslında savaşın kaderini anlatan kısa bir itiraftır.
3. Churchill’in pişmanlığı
Çanakkale harekâtının en büyük savunucularından biri Winston Churchill idi. Savaş başarısız olunca ağır eleştiriler aldı ve görevinden ayrılmak zorunda kaldı.
Yıllar sonra şunu söyledi:
“Çanakkale’de yapılan hatalar benim siyasi hayatımın en ağır yüklerinden biridir.”
Bu olay Churchill’in kariyerinde büyük bir kırılma yarattı.
4. “Bu savaş çok kolay olacaktı”
İngiliz planlamacılarının savaş öncesindeki düşüncesi oldukça iddialıydı.
Bazı İngiliz subayları şöyle yazmıştı:
“Türkler birkaç gün dayanabilir.”
Ama savaş aylar sürdü ve sonunda geri çekilmek zorunda kaldılar.
5. “Türk askerinin cesareti”
Bir İngiliz subayı günlüğünde şu cümleyi yazdı: “Türkler ölümden korkmuyor gibi savaşıyor.” Bu ifade, İngiliz hatıralarında sıkça tekrar edilen bir gözlemdir.
