Hamili kart yakınımdır neredeyse emir telakki ediliyor memlekette. Yine dayın olacak gibi kavramlar en geçerli akçe oldu artık. Eskiden akrabasını işe sokmuş diye insanı ayıplarlardı. Günümüzde tersini yapanı kınıyorlar.
Nepotizm, kayırmacılık veya akraba kayırma, öznel ve adil olmayan şekilde yapılan ayrımcılık olarak tanımlanıyor. Nepotizm kavramının Latince'de “Nepot” sözcüğünden geldiği, İngilizcede ise "Nephew" (yeğen) olduğu değişik çalışmalarda ifade edilmiştir.
Nepotizm, kamu kurumlarında karşılaşılan önemli sorunlar arasındadır. Türk Dil Kurumu bu kavramı arkadaş veya akraba kayırma" şeklinde açıklıyor. Türkçede nepotizm anlamında iltimas, torpil, dayıcılık ve kohumbazlık sözleri de bulunuyor.
Nepotizm kavramı günümüzde akraba ve yakınların aynı işletmede işe alınması şeklinde ele alınıyor. Ayrımcılık içeren alımlar bir kimsenin beceri, kabiliyet veya eğitim düzeyine bakılmaksızın istihdam edilmesi şeklinde gelişiyor. Nepotizm kavramı öznel bir şeklide yapıldığından dolayı genellikle mağdurlar yaratıyor. Aynı zamanda bu ayrımlar ve kayırmacılık kurumlara ciddi zarar veriyor.
Nepotizm kavramı Rönesans öncesi Papa'ların, nitelikleri ve eğitim düzeyine göz önüne almadan yeğenleri için üst düzey kademelerde iş bulma çabalarına dayanıyor. Bu çabalar sonucunda kiliselerin etkinliği tartışmaya açık hale gelmiş ve Papa yeğeni olmayan kişiler üzerinde olumsuz etki yarattığı belirtilmiştir.
Nepotizm kavramı Türkçede kayırmacılık olarak kullanılsa bile aslında kayırmacılıktan daha azını ifade etmektedir. Görülen kayırmacılıklarda tanıdık, eş-dost kayırmacılığı için daha çok “kronizm”, siyasal ve dinsel kayırmacılık için “patronaj” ve iktidara ve seçmen kesimlerine yönelik kayırmacılık için de klientalizm terimi kullanılmaktadır.
Nepotizm kavramının, daha genel anlamda ayrıcalıklı grup anlamındaki kelime kökünden gelen Favoritizm kavramı altında incelenmesi mümkün görünüyor. Favoritizm kavramı, toplulukların iç grup ve dış grup olarak ikiye bölünmesi ile oluşuyor ve bölünme sırasında, etnik ve bölgesel ayrımcılık, tarikatçılık, mezhepçilik gibi sebeplerle oluşturulan iç gruplara ayrıcalık verilmesi ve dış grupların dışlanması durumu olarak tanımlanıyor.
Favoritizm kavramı, aktif veya pasif olarak ortaya çıkabiliyor. Aktif olması durumunda özel olarak taraftarlık olarak da isimlendirilmektedir. Bazı durumlarda, söz, giyim, semboller gibi dışavurumlar içerirken, bazı durumlarda sadece ait olduğu veya bireyin kendisini ait olarak görmek istediği sosyal yapılara içsel bağlılığından ibarettir. Bazı durumlarda bu ait olma ve bir iç gruba ayrıcalık sağlama duygusu, insanın doğal hislerinden birisi olarak kabul edilen aidiyet duygusu ile de birleşmektedir.
Nepotizm son zamanlarda iyice baskın olmaya başladı. Bazı kamu kurumları aile şirketi gibi. Kadro ilan edilmeden kadrom çıkıyor diye sosyal medyadan yayın yapan yeğenler, kuzenler her geçen gün artıyor. Ahlaki mi? Elbette hayır. İnsani mi? Hiç değil. Demek ki memleket çöküyor.
