Akdeniz mutfağının önemli ürünlerinden biri enginar. Zeytinyağlı yemekleri şifa yerine geçiyor. Pazardaki satış fiyatları üreticiyi cezbediyor. Hele taneyle satıldığından kâğıt üzerinde çok iyi para kazandırıyor. Ancak üretici tarladan çıkış fiyatlarından sürekli şikâyet ediyor. Batı bölgeleri dışında pek tüketimi olmadığından ana hasat zamanında fiyatlar yerde geziyor.
Enginar (Cynara scolymus), papatyagiller familyasından mavi-mor renkli çiçekler açan, 50-150 cm boylanan çok yıllık otsu bir bitkidir. Bakım koşullarına göre 4-5 sene tarlada kalabilmekte ve tatminkâr ürün vermektedir. Beşinci yıldan sonra ekonomik ürün alınamamaktadır. Batı bölgelerinde evlerin bahçelerinde beş on kök enginar bulunmakta ve taze toplanarak tüketilmektedir.
Enginar Etiyopya kökenli bir bitkidir. Eski Mısır ve Romalılar tarafından ilaç olarak kullanılmıştır.
Türkiye’de sınırlı alanlarda üretimi yapılmaktadır. Ağırlıklı olarak İzmir, Aydın, Bursa, Balıkesir ve az miktarda Çanakkale’de yetiştirilmektedir. Dikim alanı 25-30 bin dekar arasında üretim 35-40 bin ton arasında değişmektedir.
Son yıllarda az da olsa üretim ve üretim alanında artış görülse de, genel olarak üretimi uzun zamandır durağana yakın bir seyir izlemektedir.
Hastalık ve zararlı mücadelesinin olmaması cazip görünse de yabancı ot mücadelesi ve hasat işlemlerinde yoğun işçilik gereksinimi geniş alanlarda üretiminde caydırıcı rol oynamaktadır.
Son yıllarda tarladaki fiyatı 10-20 TL/adet arasında değişmiştir. Yıllar itibariyle fiyatı düzenli bir artış gösterse de üretim maliyetlerinde daha fazla artış görülmektedir.
Pazara erken çıkarılan ürün, üreticisini memnun etse de kısa sürede pazarda ürün artışı fiyatların düşmesine neden olmaktadır. Tezgâh ömrünün kısa oluşu, çabuk bozulması, konserve ve dondurulmuş ürün teknolojisinin yaygın olmayışı ciddi sorundur. Pazara arzın arttığı durumlarda fiyatlar çok düşmekte, ürün üreticinin elinde kalabilmektedir. 2020, 2023 ve 2024 yıllarında enginar pazarlamasında ciddi sıkıntılar yaşanmıştır. Diğer yandan mevsim düzensizlikleri kaliteyi düşürmüştür. Özellikle tabla gelişim döneminde düşük sıcaklıklar sert lif gelişimine neden olmakta ve çabuk kartlaşmaktadır.
Enginar üretiminde tüccara bağımlılık en önemli sorundur. Tarla ile tezgâh arasındaki fark, aracı sayısının fazla olması nedeniyle 5-6 kata kadar çıkmaktadır. Tarlada tanesi 10 liradan alınan enginar pazarda 50 liraya satılmaktadır. Tüketicinin alım gücünün düşmesi nedeniyle tezgâhta çok bekleyen ürün bozulmaktadır.
Çanakkale’de Kösedere’de birkaç üretici tarafından küçük alanlarda enginar yetiştiriciliği yapılmaktadır. Üretilen enginar pazarcılara dağıtılmakta, fazla geldiği durumlarda Menemen haline gönderilmektedir.
Enginarın üretimi yapılan iller dışında tanınırlığı ve tüketimi çok düşüktür. Toplam üretimin üçte biri İzmir’de gerçekleştirilmektedir. Tropik kökenli oluşu nedeniyle zeytin coğrafyasının dışına pek çıkmamaktadır. Hizmet satın almayan küçük aile işletmelerinde yeter gelir temin edilebilmektedir. Geniş alanlarda üretimde işçilik maliyetleri önemli derecede artmaktadır.
