Avustralyalı yazar Alan Moorehead, Çanakkale Kara Savaşları sırasında Yarbay Mustafa Kemal Atatürk’ün 57’nci Alay ile yaptığı kritik müdahaleyi, İtilaf kuvvetleri açısından “seferin en talihsiz rastlantılarından biri” olarak değerlendirdi. Alan Moorehead tarafından 1956 yılında kaleme alınan değerlendirmeyi aktaran Çanakkale Onsekiz Mart University öğretim üyesi İsmail Sabah, 25 Nisan 1915 sabahı yaşanan gelişmelerin savaşın kaderini etkilediğini söyledi.
Sabah’ın aktardığına göre, Mustafa Kemal Atatürk komutasındaki 19’uncu Tümen’e bağlı 57’nci Alay, Anzak birliklerinin Arıburnu’na çıkmasının ardından Bigalı köyünden harekete geçti ve sabah saatlerinde Conkbayırı’na ulaştı. Mustafa Kemal burada geri çekilen askerlerle karşılaşarak, düşmanın çok yakında olduğunu fark etti ve tarihe geçen müdahalesini gerçekleştirdi.
Cephanesi kalmadığını söyleyen askerlere “Süngünüz var” diyerek mevzi aldıran Mustafa Kemal, ardından 57’nci Alay’ın yetişmesiyle ünlü emrini verdi: “Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum.” Bu emir sonrası başlayan karşı taarruz, Anzak ilerleyişini durdurdu ve yarımadanın stratejik tepelerinin ele geçirilmesini engelledi.
Dr. Sabah, eğer bu müdahale zamanında yapılmamış olsaydı Conkbayırı ve Kocaçimentepe gibi hakim noktaların İtilaf kuvvetlerinin eline geçebileceğini, bunları geri almak için ise çok daha ağır kayıplar verilebileceğini belirtti. Ona göre Atatürk’ün inisiyatifi, yalnızca cephe hattını değil, çok sayıda askerin hayatını da korudu.
57’nci Alay’ın Çanakkale cephesindeki mücadelesi, 25 Nisan 1915’ten 20 Ocak 1916’ya kadar sürdü. Kısa bir dinlenme süresi dışında sürekli ön saflarda görev yapan alay, zaferin kazanılmasında önemli rol oynadı.
Alan Moorehead ise değerlendirmesinde, Mustafa Kemal’in o sabah bölgeye yetişmemesi halinde Avustralya ve Yeni Zelanda birliklerinin yüksek tepeleri ele geçirerek harekatı çok daha rahat sürdürebileceğini vurguladı. Moorehead’in bu sözleri, 25 Nisan sabahı verilen kararların Çanakkale Muharebeleri açısından ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Hasan Sami Er
